When I was a kid

Tôi ra đời vào lúc thế chiến thứ hai gần chấm dứt. Ba tôi là một công chức, nhân viên của Nha Ngân Khố VN. Ỗng ra Thanh nhậm chức làm giám đốc của chi nhánh Ngân khố, gặp má tôi, môt người con gái của ông bạn ngày xưa ở Huế. Ba tôi người cao lớn, đẹp trai nên má tôi mê ỗng bất chấp chênh lệch tuổi tác.

Ba tôi đã có mấy đời vợ trước, có 2 người con trai lúc đó cũng khoảng 12 hay 13 tuổi nhưng ỗng chỉ đem anh hai ra Thanh cùng một lượt sau khi ly dị bà vợ đầu tiên. Anh Hai tôi là con đầu lòng, lại là kết quả của mối tình đầu tiên của ba tôi nên ông cưng ảnh nhiều lắm.

Sau khi lập gia đình với má tôi, hai người có thêm một cậu con trai, anh5 của tôi. Sau đó, má tôi bi hư thai liên tục trong 4 năm. Đến chừng bã có thai tôi , sau 3 tháng má bắt đầu có triệu chưng hư thai nữa nên phải đi bác sĩ đê coi bs có cách gì giữ lại cái thai hay không. Ông bác sĩ này là bạn thân của gia đình tôi, rất giỏi. Sau khi khám má tôi, ông ta chích cho má 1 mũi thuốc số 914. Không biết trong thuôc đó có chất gì có hiệu lực giữ lại cái thai. Sáu tháng sau, tôi ra đời.
Chất hoa học trong cái thuốc bác sĩ chích cho má tôi để giữ cái thai giúp cho tôi sau này không bị đau ốm lặt vặt như những đứa bé khác. Thuốc này cũng làm cho da tôi bị đen, theo nguòi Viêt, da đen rất xấu. Tuy nhiên, ba tôi vui lắm, ông thường tuyên bố :" Tui lấy 3 đời vợ, chừ mới có được mụn con gái." Ông già cưng tui như trứng làm anh hai tui tưc quá (bị hạ bệ mà lị). Lúc tui còn bé tí không sao, nhưng sua này, khi tôi lên 4, 5 tuổi, ãnh cho tui ăn đòn hà rầm.

Lúc tui mới ra đời, tại có cặp mắt một mí nên ai cũng đùa nói tui là con Nhật bản (thời gian này Nhật bản chiêm đóng VN) Dưới con mắt cùa ba má tui, tui rất xinh xắn, nhưng với người ngoài thì tui xấu quá mạng. Người gì vừa đen vừa ốm như con mắm.

Nhờ làm cho ngân khố, gia đình tôi được ở nhà do ngân khô cung cấp. Người mình hồi đó gọi la kho bạc. Nhà có hai tầng xây theo kiêu Tây rất sang. Nhà bếp được xây riêng, cách xa nhà chính. Trời mưa dọn cơm là cả một vấn đề. Tôi không hiểu sao người Pháp ngày xưa xây nhà kỳ như vậy???Sau này tôi vào Saigon, thấy có nhiêu nhà trên đường Phan đinh Phùng cũng xây in như vậy, nhà bép xây tuốt đàng sau, mỗi lần trời mưa chạy gần chết.

Ngôi nhà này (má tôi gọi là nhà lầu kho bạc) có cầu thang phía sau. Đêm nào bà chị họ của tôi cũng dẫn tôi đi xem ciné ngoài công viên, tối về chị hay cõng tôi chạy lên thang lầu phía sau cho nhanh. Tối nào cũng vậy, khi lên đên bực thứ năm, hai chi em cũng bị té. Bà chi họ, lúc đó 12 tuổi, nói với má tôi là chị cảm thấy như bị người đẩy. Về sau tụi này mới biết là trước đó có vài người lính Nhật bị chết ở đó. Chị tôi nghi đó là ma Nhật bản phá.


Năm tôi lên 4 tuổi, Pháp rút ra khỏi thị xã Thanh Hóa, Việt Minh tàn phá thành phố, gọi là tiêu thổ khang chiến. Nha ngân khố đóng cửa, ba tui không còn viêc làm, phải dẫn vợ con về nhà quê ở tạm.

Cái làng gia đinh tui dọn đến tên là làng Đắc Châu. Làng này chuyên sản xuất thuốc lá ngoài nghề làm ruộng.

Tại sao lại lựa Đắc Châu làm nơi tạm cư? Chẳng là bà ngoại tui hay đi buôn gạo, quen với mấy bà bán lúa ở lang Đắc Châu, họ rủ ông bà ngoại về ở nên chi gia đinh tui đi theo luôn.


Tôi không nhớ lúc dọn nhà từ tỉnh về làng Đắc Châu ra sao chỉ tự dưng thấy mình đứng trước một cái sân, mọi người đang lấy đồ đạc trong các gánh đem vào nhà. Gia đinh tôi được một nhà trong làng cho ở nhờ. Họ cho chúng tôi ở nguyên một căn nhà ngang, riêng rẽ. Gia đình ông này, người làng gọi là ông cố Kiểm, cũng khá giả, có ruộng trồng thuốc lá.
Hồi đó má tui mới có 29 tuổi, người lai nhỏ nhắn nên trông trẻ hơn nhiều. Mỗi lần ba tui tập cho bã chạy xe đạp, người trong làng hay kêu nhau ra coi :"Bay ơi, ra đây coi ông này tập xe đạp cho con gái ỗng nè!"

Tôi vẫn còn nhớ khu nhà của ông cố Kiểm. Nhà ông ta có môt dẫy nhà trên bằng gạch, tiếp theo khúc sau làm bằng tranh xong đến bếp. Giữa khu nhà trên bà nhà ngang, họ xây thêm một nhà phụ cho gia đinh tôi ở, cái nhà phụ này ngăn sân sau và trước. Sân trước lót gạch màu đỏ nâu dùng để cho con nít chạy chơi, vào mùa gặt thuốc lá hay lúa, sân dùng để hoặc phơi lúa hoặc thuốc lá. Sân sau bằng đất nện chặt, có chuồng nuôi lợn, cây rơm. Nhà ông có tường xây chung quanh, có một cái cổng bằng gỗ qua khỏi cổng, có một con đường chạy song song với sân trước đi thẳng ra sân sau.


Má tôi, mặc dù đi tản cư, ở nhờ nhà thiên hạ, không biết sao bã vẫn mướn được người làm. Làm cho gia đình tôi là Vú Luông. Má tôi mướn luôn 3 mẹ con bà ta. Thằng con lớn 14 tuổi tên Luông, thằng thứ nhì bị gù lưng. Má tôi lại còn bày đặt nuôi vịt. Những con vịt bầu lông trắng toát, mập mạp thấy phát ham. Sáng bà người làm thả tụi nó ra ruộng ăn, chiều tự động tụi nó kéo nhau sắp hàng đi về.

Ông bà ngoại tôi ở gần đó, có nhà cửa đàng hoàng. Bà ngoại tôi buôn lúa, nuôi heo, trồng dâu bán cho mấy người nuôi tằm. Ông ngoại không làm gì hết chỉ có tài mài dao rất sắc nên chi trong làng ai cunnx nhờ ông ngoại mài dao va thiến gà. Gà trống, muốn cho nó mập phải thiến, gọi là gà trống thiến (capone). Người vùng tôi rất thích ăn loại gà này, họ cứ khen là gà ngon, một lượt da ba lượt mỡ (ngày xưa không có ai biết về cholesterol and ăn mỡ thả giàng). Tại ông ngoại hay thiến gà, tui được ăn oysters của gà dài dài. [] []

Ở chung với ông bà ngoại tôi có chi Nga con của bác tôi. Bác nhiều con nên cho con gái ở với ông bà, vừa cho ông bà nuôi hộ vừa để chi giúp đỡ ông bà lo viêc nhà. Nhà hay phơi lúa ngoài sân, gà hàng xóm hay chạy qua ăn. Chị Nga ghét lắm, rình bắt được một con còn mặc áo gilet. Chĩ làm thịt con gà, chạy ra vườn hái trái bí đao, moi hết ruột, dồn con gà vao giữa, đem hầm cho tụi tôi ăn. Ngon ơi là ngon.


4. (tiep theo)
Về nhà quê ở, má tôi không có gì để giải trí, bã đem tui ra làm đồ chơi. Bã bắt đầu dạy tôi học ABC cùng một lượt với đưa cháu gái ông chủ nhà tên Ngát. Để tập cho tôi viết, má tôi lấy thước gạch những lằn xéo trên giấy bằng viết chì, tui lấy viết mực đồ lại. Sau khi tôi đã thuần tay, bã viết các chữ cho tui đồ. Mỗi khi tui làm biếng không chịu học, mã dọa : "Con Ngát hoc nhanh hơn con đó!" Vậy là tui hết hồn, vội vàng tập viết lia lịa.
Trẻ con vùng này hay đánh trịn, có nghĩa là sau khi đi cầu, tụi nó không lấy giấy chùi hay rửa nhưng ngồi lên bực của, chà tói chà lui cho sạch. Tưởng tượng mấy bực cửa ở nhà quê thấy phat ớn.
Đê có phân bón ruộng, đàn bà trong làng hay đi nhặt phân bò ngoài ruộng. Nhìn mấy chị đi mót phân mình phải phục lăn. Họ gánh 2 cái giỏ, tay cầm một cây gậy nhỏ, khi thấy một đống phân bò đã khô, họ lấy cái gậy đẩy miếng phân, kề chân xuông dưới miêng phân, xong hất thật nhanh vào giỏ, không cần phải dùng tay bốc.
Mùa gặt là những lúc vui nhất của lũ trẻ con. Ngoai Thanh, nông phu không đập lúa ngoài đồng như trong Nam, Sau khi cắt lúa, họ bó lại xong đem về nhà đập lấy hạt. Buổi tối, những người đàn ông họp lại đập lúa trong sân. Đập xong, họ trải rơm ra sân, lấy bánh xe bằng đá chạy lên nhiều lần để lấy hết những hạt thóc còn sót. Rơm trải đầy sân như một tấm thảm, con nít tha hồ chay lên lăn lôn, lăn cho đã tối đi ngủ người ngưa liên miên.
Mùa gặt cũng là mùa châu chấu mỡ, có vùng gọi là con muỗng. Cùng một họ với cào cào nhưng màu trắng ngà đầu nó nhọn, thân dài. Châu chấu ăn toàn lúa non nên mập mạp, mấy người đi gặt ghép thành từng xâu đem về cho con nít nướng lên ăn. Tui cũng ở trong đám con nít đó.
Má hay làm bánh bông lan. Không có lò, bã dùng nồi gang, ló cát, để lên bếp, lấy nắp đậy lại, để than hồng lên nắp. Lúc đó Isa mới 4 tuổi, hay ngồi nhin mẹ làm bánh. Thấy má tui cho tí dầu vào khuôn xong đỏ bột vào đem lên nướng. Tui tự nghĩ má mình sao dại quá , tại sao không cho dầu và bột vào cùng một lúc. Tui xin má một ít bột để tự mình làm bánh áp dụng lý thuyết riêng. kết quả là bánh dính vào khuôn không gỡ ra được. Đúng là trứng đòi khôn hơn rận.

Sân sau nhà ông cố Kiểm có một cây rơm. Sau mùa gặt, rơm được phơi khô, chất chung quanh một cột trụ thành cây rơm, dùng để nấu nướng và thức ăn cho trâu bỏ vào mùa đông.

Tinh tôi thích nhìn lủa cháy, hễ vớ được hộp diêm là chạy đi tìm giấy để đôt. Mọt hôm, tôi thắp một cậy hương (nhang), thổi tắt xong xach ra đằng sau cắm vào cây rơm, lấy quạt , quạt phành phạch. Chị người làm nhìn thấy, hoảng hồn, la inh ỏi là tui đàng đôt cây rơm.
Wow, Cả nhà, từ trên xuông dưới sợ thất thần, tui bi la một trận về cái tội hay đốt. Tui giải thich cho má biết là cây nhang đã tắt từ lâu, nhưng tui quạt cho vui thôi. Không ai tin tui hết ! Tức quá!

Hồi đó Anh hai tôi có một người bạn ghé thăm tên là Cường. Anh Cường và anh hai tôi năm đó 22 tuổi, hai người hay đánh đàn, ca hát. Anh Cường rất dệp trai, hát hay đàn giỏi. Mỗi khi anh vẫy tôi lại gần, tôi mắc cỡ bỏ chạy. Má tôi cứ cười bảo :" cái con này mới tí tuổi đã biết thẹn. " Sau này tôi mới biết tôi có cái crush on him, mặc dù mới 4 tuổi.

Ở nhà ông cố Kiểm được một năm, người ta cũng chán nên họ đuỏi khéo gia đinh tôi, mượn cớ cậu con trai thứ nhì sắp lấy vợ cần cái nhà ngang để ở.

Nhà nay có một sân gạch, một cái vườn được ngăn cách sân bằng môt dãy tường thấp. Mỗi năm họ trồng đủ thứ trong vườn. Ba tôi tìm đâu ra hạt cải muối dưa, gọi là cài Triều Châu đem vê cho họ trồng, ai cũng thích.

Ngày xưa không có radio hay TV, để giải trí, mọi người hay quây quần, sau bữa cơm, kể chuyện đời xua, chuyện ma, hoặc ca hát. Trẻ con chơi trốn tỉm, rồng rắn hoặc múa, anh Hai tôi đánh đàn Hạ uy di.

Ba tôi thích ăn uống nên mặc dù ở nhà quê, ỗng vẫn tiếp tục tập cho lũ con thích ăn ngon. Má tôi thèm gà nấu sauce cà chua, không tìm đâu ra mua được, bã mua cà về làm lấy.

Chiến tranh VN bắt đầu đi tới một đường rẽ, VM bắt đầu thắng (cái này tôi không biết hay tại tui Pháp bỏ cuộc) ang giáo Ý, nhờ ở trong nội bộ nên biết tương lai sẽ ra sao.

Một hôm anh khuyên ba tôi :" Ông bà nên tìm cách về bên tề(vung được Pháp kiểm soát) chứ nêu ở lại , thành cấp của ông bà sẽ bi nguy hiểm lắm.

Lúc này, mấy người làm, bị thiên hạ xúi duc, từ từ bỏ đi hết, các anh tôi phải ra giêng khiêng nước, má tôi ngồi khoc hết nươc mắt.

Anh Ba tôi bắt đầu dẫn tôi đi chơi xa để tập cho tôi đi bộ đường trường. Cuối tuần, má tôi làm cơm nắm, muối vừng, dẫn bầy con ra đình chơi, kiểu picnic bây giờ. Làm như vấy chừng hai tháng , gia đinh tôi khăn gói lên đường, không bị ai để ý, người trong làng cứ nghĩ là tui tôi đi picnic.